Provinca e Raguzës, rreth 68.000 mbi 65 vjeç: festohet Dita Kombëtare e Gjyshërve

Më 2 tetor festohet Dita Kombëtare e Gjyshërve. Sipas Ragusa Oggi, festa ekziston zyrtarisht që prej vitit 2005: ishte ligji 159 i 31 korrikut që e themeloi për të përkujtuar “rëndësinë e rolit që luajnë gjyshërit brenda familjeve dhe shoqërisë në përgjithësi”, duke caktuar datën e 2 tetorit dhe duke ftuar shkollat e organet lokale të promovojnë iniciativa kushtuar marrëdhënieve midis brezave. Me këtë rast, shoqata “Nonsi” (Nonni Smart Italia), e cituar nga Novetv dhe Corriere di Ragusa, e përshkruan punën e përditshme e të heshtur të gjyshërve si një “caposaldo” të mirëqenies familjare dhe si një “salvagente” në momentet e vështirësisë.

Për provincën e Raguzës, nota e Nonsi sjell të dhëna që vetë shoqata i kualifikon si të pjesshme për këtë fushë: Istat nuk i regjistron gjyshërit, sepse statusi i tyre është një lidhje farefisnie dhe prandaj një rol i vështirë për t’u numëruar. Nga 321.000 banorë, të moshës mbi 65 vjeç janë rreth 68.000, pra rreth 20–21% e popullsisë totale, me një indeks plakjeje provincial prej 161 të moshuarish për 100 të rinj nën 14 vjeç. Duke u nisur nga anketat e Istat në nivel kombëtar, sipas të cilave pak më shumë se 70% e personave mbi 65 vjeç kanë të paktën një nip, notës i lejohet të vlerësojë se në provincën e Raguzës ka midis 42.000 dhe 46.000 gjyshër aktivë.

Të dhënat territoriale të konsoliduara të Ragusa Oggi për vitin 2024 përshkruajnë të njëjtën drejtim me vlera pak të ndryshme nga nota e Nonsi. Mosha mesatare në provincën e Raguzës është 44,5 vjeç, kundrejt 45,7 vjeç në Siçili dhe 44,8 vjeç në Catania: sipas Ragusa Oggi, është vlera më e ulët e ishullit. Në vitin 2023 mosha mesatare ragusane ishte 44,3 vjeç. Indeksi i plakjes në provincën e Raguzës në 2024 llogaritet rreth 160 persona me të paktën 65 vjeç për 100 të rinj deri në 14 vjeç, kundrejt 156 një vit më parë, ndërsa mesatarja siçiliane arrin 184,2. Dy burimet publikojnë pra dy vlera të indeksit provincial të plakjes që ndryshojnë me një pikë: 161 sipas notës së Nonsi që citon Istat, dhe rreth 160 sipas të dhënave territoriale të Ragusa Oggi për 2024.

Sipas Nonsi, gjyshërit i çojnë nipërit në shkollë dhe i marrin në dalje, i ndihmojnë në detyrat dhe u mundësojnë prindërve të bashkërendojnë angazhimet e punës me ato familjare, shpesh duke zëvendësuar mungesën ose koston e lartë të shërbimeve publike për fëmijët. Roli i tyre përshkruhet si një “ponte generazionale” dhe si një funksion “terapeutik” për mirëqenien e përgjithshme të familjes. E njëjta notë përmend dy shifra të ndryshme: “pothuajse gjysma” e familjeve italiane mbështeten te gjyshërit për menaxhimin e përditshëm të fëmijëve, ndërsa “një familje në tre” përdor kontributin e tyre. Formulimet matin gjëra të ndryshme dhe burimet nuk i harmonizojnë ato.

Ragusa Oggi shton se shumë gjyshër në provincë janë dëshmitarët e fundit të drejtpërdrejtë të një territori të ndryshëm nga ai i sotëm, që kanë njohur emigracionin drejt Italisë së Veriut, Gjermanisë, Australisë dhe Amerikave dhe që ruajnë fjalë dialektore, zanate, receta, nofka e histori familjare. Nota e Nonsi përmend edhe fenomenin e “nonni sociali”, të angazhuar në vullnetarizëm në mbështetje të minorenëve në vështirësi ose të varfërisë edukative. Sipas ligjit 159 të 31 korrikut, shkollat dhe organet lokale janë ftuar të promovojnë iniciativa mbi marrëdhëniet midis brezave, ndërsa data e festës mbetet 2 tetori.